\u00d6ZET: Cezai \u015fart, as\u0131l bor\u00e7 olarak nitelendirilen bir borcun hi\u00e7 ya da gere\u011fi gibi yerine getirilmemesi halinde alacakl\u0131n\u0131n bor\u00e7luya ifa etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu edim (yapma) borcudur. Cezai \u015fart\u0131n s\u00f6zle\u015fmelerde d\u00fczenlenebilmesi konusunda, genel i\u015flem \u015fartlar\u0131 ve irade sakatl\u0131\u011f\u0131 halleri sakl\u0131 olmak kayd\u0131yla, uygulama g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc yaratacak hukuki bir ge\u00e7erlilik \u015fart\u0131 da getirilmemi\u015f oldu\u011fundan, i\u015f s\u00f6zle\u015fmelerinde cezai \u015fart d\u00fczenlemelerine s\u0131kl\u0131kla rastland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130\u015f S\u00f6zle\u015fmelerinde kararla\u015ft\u0131r\u0131lan cezai \u015fartlar hakk\u0131nda 4857 Say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu\u2019nda bir d\u00fczenleme bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu konuda 6098 Say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu ve i\u015f hukuku genel ilkelerinden yararlan\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0<\/i><\/b><\/p>\n
Bilindi\u011fi \u00fczere uygulamada bir s\u00f6zle\u015fmenin hi\u00e7 veya gere\u011fi gibi ifa edilmemesi durumunda taraflar\u0131n alacaklar\u0131n\u0131 bir t\u00fcr garanti alt\u0131na almas\u0131 amac\u0131yla, taraflar aras\u0131nda bir ceza ko\u015fulu kararla\u015ft\u0131r\u0131labilmektedir.\u00a0 Bu bak\u0131mdan cezai \u015fart, hukuken bozucu ko\u015fula ba\u011flanm\u0131\u015f olan bir edim (yapma) borcudur. Buradaki bozucu ko\u015ful, bor\u00e7lunun do\u011frudan kendisi \u00fczerinde ya da bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131 tarafa taahh\u00fct etti\u011fi hizmet vaadi, mal veya i\u015f g\u00fcc\u00fc temini vb. her t\u00fcr borcunu, taraflar aras\u0131nda kurulmu\u015f yaz\u0131l\u0131 veya s\u00f6zl\u00fc s\u00f6zle\u015fmede anla\u015f\u0131lan ko\u015fullar \u00e7er\u00e7evesinde hi\u00e7 veya gere\u011fi gibi ifa etmemesidir. Buna g\u00f6re aksi s\u00f6zle\u015fmeden anla\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a alacakl\u0131, kar\u015f\u0131 taraf\u00e7a yerine getirilmeyen taahh\u00fcd\u00fcn ve\/veya i\u015fbu taahh\u00fctten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak do\u011frudan cezan\u0131n ifas\u0131n\u0131 isteyebilir. Ancak cezai \u015fart\u0131n kayna\u011f\u0131 her hal\u00fckarda taraflar aras\u0131nda bulunan bir bor\u00e7 ili\u015fkisi olup, taraflar aras\u0131nda ba\u011flay\u0131c\u0131 bir bor\u00e7 ili\u015fkisinin bulunmamas\u0131 halinde cezai ko\u015fulun ge\u00e7erlili\u011finden de bahsedilemeyecektir. Cezai \u015fart i\u00e7in as\u0131l borcun ge\u00e7erli olmas\u0131 ve ceza ko\u015fulu kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u015famada as\u0131l borcun hen\u00fcz ifa edilmemi\u015f olmas\u0131 yeterlidir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k cezai \u015fart\u0131n ge\u00e7ersizli\u011fi as\u0131l borcun ge\u00e7erlili\u011fini etkilemeyecektir. Bu durum cezai \u015fart\u0131n esas bor\u00e7tan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, ikincil bir bor\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n Hukuken ge\u00e7erli bir as\u0131l bor\u00e7 ili\u015fkisi ve cezai \u015fart anla\u015fmas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde ise, bor\u00e7lunun borcunu ifa etmemesi ya da k\u00f6t\u00fc ifa etmesi sonucunda, s\u00f6z konusu cezai \u015fart\u0131n talep edilebilmesi i\u00e7in, alacakl\u0131 herhangi bir zarara u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatla y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir. Bu nedenle cezai \u015fart, alacakl\u0131y\u0131 zarar\u0131n\u0131 veya zarar miktar\u0131n\u0131 ispat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden kurtard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, s\u00f6zle\u015fmelerde s\u0131kl\u0131kla tercih edilmektedir. Zira cezai \u015fart kural olarak her bor\u00e7 ili\u015fkisi i\u00e7in kararla\u015ft\u0131r\u0131labilir.\u00a0<\/span><\/p>\n Taraflarca kabul edilen cezai \u015fart\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve ifa bi\u00e7imi, objektif olarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilir \u015fekilde olmak ko\u015fuluyla taraflarca serbest\u00e7e belirlenebilecek ise de, hukuken niteli\u011fi itibariyle se\u00e7imlik ve ifaya ek olarak istenebilen cezai \u015fart olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Se\u00e7imlik cezai \u015fart, as\u0131l borcun ifas\u0131yla birlikte de\u011fil de, bu borcun ifas\u0131ndan vazge\u00e7ilerek istenen t\u00fcr\u00fc ifade etmektedir. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu m.179\u2019da kural olarak cezai \u015fart\u0131n se\u00e7imlik cezai \u015fart olarak d\u00fczenlenece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu maddeye g\u00f6re, s\u00f6zle\u015fmenin ifa edilmemesi ya da gere\u011fi gibi ifa edilmemesi halinde, aksine bir d\u00fczenleme olmad\u0131k\u00e7a, alacakl\u0131 ya ifay\u0131 ya da cezay\u0131 talep edebilecektir. Alacakl\u0131 buradaki se\u00e7im hakk\u0131n\u0131 tek tarafl\u0131 olarak ve bor\u00e7luya varmas\u0131 gereken bir irade beyan\u0131yla kullanabilmektedir. Ancak bor\u00e7lunun b\u00f6yle bir se\u00e7im hakk\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, alacakl\u0131 taraf\u00e7a talep edilecek ifa t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerekmektedir.\u00a0<\/span><\/p>\n Bir di\u011fer cezai \u015fart t\u00fcr\u00fc ise, ifa ile birlikte istenebilen cezai \u015fartt\u0131r. Bu cezai \u015fart t\u00fcr\u00fc de TBK m.179\/II\u2019de <\/span>\u201cCeza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu i\u00e7in kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa alacakl\u0131, as\u0131l bor\u00e7la birlikte cezan\u0131n ifas\u0131n\u0131 da isteyebilir.\u201d <\/span><\/i>\u015feklinde<\/span> h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada hat\u0131rlatmak gerekir ki, cezai \u015fart her ne kadar as\u0131l borcun kuruldu\u011fu andaki ge\u00e7erlili\u011fine ba\u011fl\u0131 ise de, as\u0131l borcun ifas\u0131 <\/span>sonradan <\/span><\/i>imk\u00e2ns\u0131zla\u015f\u0131rsa, alacakl\u0131n\u0131n ceza ko\u015fulunu talep hakk\u0131 yine de devam edecektir.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n Cezai \u015fart \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, s\u00f6zle\u015fmeden d\u00f6nme cezas\u0131 \u015feklinde de kararla\u015ft\u0131r\u0131labilir. BK 179\/III\u2019de ifade edildi\u011fi gibi \u201c<\/span>Bor\u00e7lunun, kararla\u015ft\u0131r\u0131lan cezay\u0131 ifa ederek s\u00f6zle\u015fmeyi, d\u00f6nme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili oldu\u011funu ispat etme hakk\u0131 sakl\u0131d\u0131r<\/span><\/i>\u201d. Ancak bu durumda bor\u00e7lu cezai \u015fart ad\u0131 alt\u0131nda s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lan tutar\u0131 \u00f6deyerek ifadan kurtulabilece\u011finden bu ko\u015fulun niteli\u011fi bor\u00e7luyu ifaya zorlamak olarak nitelendirilemez. Bu sebeple bu ko\u015ful \u00f6\u011fretide d\u00f6nme (fesih) cezas\u0131 olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Cezai \u015fart, bor\u00e7lunun borcuna uygun davranmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik iken, 179\/III\u2019te d\u00fczenlenen d\u00f6nme cezas\u0131, bor\u00e7luya s\u00f6zle\u015fmeden kurtulma olana\u011f\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. D\u00f6nme cezas\u0131n\u0131 \u00f6deyen bor\u00e7lu, s\u00f6zle\u015fmeden d\u00f6nerek borcunu ifa y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden kurtulmaktad\u0131r.\u00a0 Alacakl\u0131n\u0131n, cezai \u015fart\u0131 talep edebilmesi i\u00e7in bor\u00e7lunun, s\u00f6zle\u015fmenin ifa edilmemesinde ya da k\u00f6t\u00fc ifa edilmesinde kusurlu olup olmamas\u0131n\u0131n bir \u00f6nemi yoktur.\u00a0<\/span><\/p>\n \u0130\u015f Hukuku alan\u0131ndaki cezai \u015fart kavram\u0131n\u0131n ayr\u0131ca de\u011ferlendirilmesi faydal\u0131 olacakt\u0131r. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 420. maddesinde, <\/span>\u201dHizmet s\u00f6zle\u015fmelerine sadece i\u015f\u00e7i aleyhine konulan ceza ko\u015fulu ge\u00e7ersizdir.\u201d <\/span><\/i>\u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/span> S\u00f6z konusu d\u00fczenleme ile i\u015f s\u00f6zle\u015fmelerine konulan cezai \u015fart d\u00fczenlemelerinin ge\u00e7erlilik kazanmas\u0131 i\u00e7in, hem i\u015f\u00e7i hem de i\u015fveren aleyhine kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak d\u00fczenlenmesi veyahut yaln\u0131zca i\u015fveren aleyhine d\u00fczenleme yap\u0131labilmesi \u015fart\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsamda i\u015f\u00e7inin ekonomik olarak i\u015fverene ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle olas\u0131 haks\u0131zl\u0131klar\u0131n engellenmesi amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n salt i\u015fverenin arzu etti\u011fi bi\u00e7imde \u015fekillendirmesi engellenmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece s\u00f6zle\u015fme serbestisinin s\u00f6zle\u015fmenin ekonomik a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7s\u00fcz taraf\u0131 olan i\u015f\u00e7i lehine s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. B\u00f6ylelikle yaln\u0131zca i\u015f\u00e7i aleyhine getirilen d\u00fczenlemeler an\u0131lan yasal d\u00fczenlemeler kapsam\u0131nda ge\u00e7ersiz kabul edilecektir. Ancak bu noktada \u00f6nemle vurgulamak gerekir ki, tek tarafl\u0131 olarak getirilen cezai \u015fart\u0131n ge\u00e7ersizli\u011fi i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin ge\u00e7erlili\u011finin etkilemeyecek, yaln\u0131zca cezai \u015fart h\u00fckm\u00fc ge\u00e7ersiz kabul edilecektir. <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00d6ZET: Cezai \u015fart, as\u0131l bor\u00e7 olarak nitelendirilen bir borcun hi\u00e7 ya da gere\u011fi gibi yerine getirilmemesi halinde alacakl\u0131n\u0131n bor\u00e7luya ifa etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu edim (yapma) borcudur. Cezai \u015fart\u0131n s\u00f6zle\u015fmelerde d\u00fczenlenebilmesi konusunda, genel i\u015flem \u015fartlar\u0131 ve irade sakatl\u0131\u011f\u0131 halleri sakl\u0131 olmak kayd\u0131yla, uygulama g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc yaratacak hukuki bir ge\u00e7erlilik \u015fart\u0131 da getirilmemi\u015f oldu\u011fundan, i\u015f s\u00f6zle\u015fmelerinde cezai \u015fart […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-2039","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-insan-kaynaklari-ve-is-hukuku"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2039"}],"collection":[{"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2039"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2039\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2040,"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2039\/revisions\/2040"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/old.cukurpartners.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}